close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej
  • ZAGADNIENIA PRAWNE

  • Prawne formy zabezpieczenia roszczeń z umowy kupna - sprzedaży wg. kodeksu cywilnego (kc) FR

    W powszechnie przyjętym stosunku zobowiązaniowym zastosowanie ma zasada prawna wywodząca się z prawa rzymskiego („Obligatio est juris vinculum") wg której jedna strona (dłużnik) jest zobowiązana na rzecz drugiej (wierzyciela) do określonego działania ( przekazania towaru, wykonania usługi, zapłaty za towar itp.).

    Prawo wierzyciela do żądania spełnienia przez dłużnika swego obowiązku w prawie cywilnym zarówno polskim jak i rosyjskim wskazuje różne sposoby jego ochrony. Kodeks cywilny FR w art. 329 zawiera  6 sposobów zabezpieczenia wykonania zobowiązań: 1) kara umowna,2)zastaw, 3) zatrzymanie, 4) poręczenie (weksel), 5) gwarancja bankowa, 6) zadatek.  Są to zobowiązania zależne to znaczy jeśli wykonano zob. główne to zob. zabezpieczające wygasają.

    W umowie kupna - sprzedaży strony mogą zastrzec naliczenie odsetek od kwoty należnej za dostarczony towar w przypadku opóźnienia płatności przez odbiorcę.

    W odniesieniu do zastawu należy wskazać, że ma on bardziej szerokie zastosowanie w formie pozostawienia towaru u dłużnika lub innej osoby gwarantującej wierzycielowi zabezpieczenie przed niuczciwym dłużnikiem. To jest taki sposób zabezpieczenia zobowiązania, w którym wierzyciel-zastawca gwarant nabywa prawo w przypadku niewykonania zob. przez dłużnika otrzymania zaspokojenia kosztem zastawionego majątku z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami dłużnika, do którego należy ten towar z potraceniem kwot zgodnie z prawem.

    Zatrzymując się na zastawie i jego zastosowaniu do umowy kupna - sprzedaży w kc FR (art. 454 pkt. 5) należy wskazać, że przepis powyższy nie wskazuje szczególnych zasad dla umowy sprzedaży towaru w kredycie i nie ma szczególnych zapisów wykluczających zastosowanie art. 488 pkt. 5 kc FR .

    Wobec powyższego, jeśli umową strony nie określiły inaczej,  z chwilą przekazania towaru kupującemu i do momentu zapłaty (towar, sprzedany w kredycie)  uznaje się, że towar znajduje się pod zastawem dostawcy jako zabezpieczenie wykonania przez kupującym jego obowiązku zapłaty za towar.

    Zastaw (możliwy w formie dodatkowej umowy), będąc tylko sposobem zabezpieczenia wykonania zobowiązania  z art. 329 kc FR, nie wpływa na moment przejścia prawa własności do towaru z umowy kupna sprzedaży. Jeśli nie zapisano inaczej w umowie to wg art. 223 pkt 1 kc FR prawo własności przechodzi na kupującego w momencie przekazania towaru kupującemu.

    Formalnie można wywnioskować z powyższego, że jeśli kupujący nie zapłaci za towar w terminie umownym to sprzedawca może odebrać pieniądze za towar w określony przez strony sposób. Zgodnie z ogólnymi zasadami  towar, na którym ciąży obciążenie niezapłaconej kwoty jest sprzedawany na targach, a sprzedawca otrzyma niezapłaconą kwotę przed innymi wierzycielami tego dłużnika.

    W praktyce orzecznictwa sądowego FR dostrzec można w wyrokach sądowych oddalanie powództwa dochodzenia roszczeń sprzedawcy o zapłatę za dostarczony towar z powołaniem się przez sąd na art. 488 pkt. 3 kc FR, zgodnie z którym niewykonanie przez kupującego zobowiązań zapłaty za towar w terminie umownym uprawnia sprzedawcę do odstąpienia od umowy i żądania zwrotu towaru. Wobec powyższego w świetle prawa rosyjskiego kupujący towar nie ma prawa bez zgody sprzedawcy do odsprzedaży towaru, a tym samym sprzedaży towaru swoim kupującym. Sądy FR uznają za nieważne umowy odsprzedaży towaru zastawionego na podstawie art. 168 kc FR i taki towar u kolejnego nabywcy pozostaje dalej pod zastawem.

    Umowa stron poświadczona notarialnie wymaga też notarialnego poświadczenia umowy zastawu pod rygorem nieważności (art.339 pkt.4 kc FR).

    Przejdę do pkt. 5) gwarancji bankowej. Ten sposób zabezpieczenia wykonania zobowiązań jest novum w prawie cywilnym FR. W ramach gwarancji bankowej, bank lub inna organizacja kredytowa bądź firma ubezpieczeniowa wydają na wystąpienie podmiotu zainteresowanego pisemne zobowiązanie wypłaty beneficjentowi  na warunkach udzielonej gwarancji sumę pieniężną na żądanie pisemne beneficjenta jej wypłaty (art.368 kc FR). Należy zwrócić uwagę na fakt, że między stronami nie zostaje zawarta umowa lecz na wystąpienie przyszłego odbiorcy towaru bank wystawia zabezpieczenie zapłaty na rzecz sprzedawcy. Gwarancja jest dodatkowym zobowiązaniem z ta specyfiką, że jest niezależna od głównego zobowiązania. Jeśli nie ustalono inaczej, gwarancja  bankowa uznawana jest nieodwołalną. Rosyjscy prawnicy stoją na stanowisku, ze gwarancja bankowa zachowuje swą moc nie tylko po spełnieniu zobowiązania ale nawet w sytuacji uznania zobowiązania za nieważne. Warunki korzystania z gwarancji bankowej w prawie rosyjskim i polskim są podobne, tzn. żądania z gwarancji należy przedstawić w formie pisemnej i załączyć dokumenty w niej wskazane jak również wskazać na czym polega niewykonanie zobowiązania objętego gwarancją. Wszystko powyższe musi być spełnione w terminie, na jaki została udzielona gwarancja bankowa pod rygorem nie uznania gwarancji zg. Z art. 432 kc FR.

    Zgodnie z art. 447 kc FR dowolna umowa (jeśli nic innego nie wynika z jej istoty) może być zawarta w drodze przeprowadzenia targów. W ogłoszeniu o takich targach wskazuje się: wysokość, termin i kwotę zadatku. Zadatek podlega zwrotowi w przypadku niezrealizowania targów lub nie wygrania ich (art. 448 pkt. 2 kc FR) przy czym należy szczególnie pamiętać przy przekazywaniu zadatku o zapisie w przekazie tytułu przekazu jako „zadatek", a nie nazwy towaru.

    Należy jeszcze wskazać, jako jeden ze sposobów zabezpieczenia wykonania zobowiązań, rodzaj zobowiązania pieniężnego (art. 395 kc FR). W sytuacji gdy dłużnik zwleka z zapłatą sumy za dostarczony towar można zastrzec roszczenie o zapłatę określonych bankowych % od tej sumy. Zwykle stosuje się oprocentowanie stosowane w banku gdzie konto ma dłużnik wg. stawki oprocentowania kredytu.

    W każdym przypadku zawieranie umowy handlowej powinno być zabezpieczone stosowanymi  dokumentami, tzn. rejestracyjnymi danego podmiotu (z pełnym wskazaniem w wyciągu rejestru obciążeń i osób upoważnionych do podpisania umowy), skarbowymi (bilansem obrotowym za dany rok), bankowymi ( w tym dokumentem o zdolności kredytowej  i terminowym regulowaniu rat kredytowych).    

    Walentyna Bańkowska- Kordaś, I radca

    22.11.2010 r.

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: